کتاب بدیو : فلسفه ای در باب امر نو

معرفی کتاب بدیو : فلسفه ای در باب امر نو

کتاب «بدیو: فلسفه‌ای در باب امر نو» اثر اد پلوت (۲۰۱۰) یکی از روشن‌ترین معرفی‌ها به نظام فلسفی پیچیده‌ی آلن بدیو به شمار می‌رود. هدف اصلی این مونوگرافی توضیح پرسشی بنیادی در فلسفه‌ی بدیو است: چگونه امر کاملا نو می‌تواند در جهانی پدید آید که توسط ساختارهای تثبیت‌شده‌ی دانش و نظم اجتماعی اداره می‌شود؟ پلوت با تمرکز بر اثر محوری بدیو، «Being and Event»، مفاهیم اساسی این دستگاه فلسفی را به شکلی نظام‌مند و آموزشی توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه بدیو با پیوندی نامتعارف میان فلسفه و ریاضیات می‌کوشد امکان ظهور حقیقت‌های نو را تبیین کند. نقطه‌ی آغاز اندیشه‌ی بدیو این گزاره‌ی مشهور است که هستی‌شناسی همان ریاضیات است. به‌طور مشخص، او نظریه‌ی مجموعه‌ها در دستگاه زرملو-فرنکل را زبان بنیادین برای توصیف «بودن» می‌داند. در این چارچوب، واقعیت به صورت چندگانگی‌های ریاضی فهمیده می‌شود که توسط سازوکاری به نام «شمارش-به‌مثابه-یک» (Count-as-One) سازمان می‌یابند. این فرایند عناصر پراکنده‌ی جهان را در قالب ساختارهای منظم گرد می‌آورد و چیزی را شکل می‌دهد که بدیو آن را «وضعیت» (Situation) می‌نامد. افزون بر این، ساختارهای نهادی و دانشی که این نظم را تثبیت می‌کنند به عنوان «دولت وضعیت» (State of the Situation) عمل می‌کنند؛ نظامی که وظیفه‌ی آن حفظ نظم و جلوگیری از بی‌ثباتی است. با این حال، اگر جهان کاملا تحت سلطه‌ی چنین ساختارهایی باشد، ظهور امر نو ناممکن خواهد بود. بدیو برای حل این مسئله مفهوم خلأ (Void) را مطرح می‌کند؛ بنیانی که در هیچ ساختار دانشی قابل ارائه نیست اما در عین حال شرط امکان هر وضعیت محسوب می‌شود. از دل این خلأ است که واقعه (Event) پدید می‌آید. واقعه رخدادی است که در چارچوب دانش موجود قابل پیش‌بینی یا طبقه‌بندی نیست و به همین دلیل شکافی در نظم تثبیت‌شده‌ی جهان ایجاد می‌کند.

پلوت برای توضیح این ایده از استعاره‌های ریاضی استفاده می‌کند. اگر \(X\) را به‌عنوان «سایت رویدادی» در نظر بگیریم-مجموعه‌ای از عناصر که در مرز خلأ قرار دارند-آنگاه واقعه می‌تواند به‌صورت مجموعه‌ای تعریف شود که حتی شامل خود نیز هست. چنین ساختاری با اصول کلاسیک نظریه‌ی مجموعه‌ها ناسازگار است و دقیقا همین ناسازگاری نشان می‌دهد که واقعه توسط دانش موجود قابل شناسایی نیست. به بیان دیگر، واقعه لحظه‌ای است که نظم مفهومی جهان دچار گسست می‌شود و امکان پیدایش چیزی کاملا تازه فراهم می‌گردد. یکی دیگر از مفاهیم مرکزی که پلوت تحلیل می‌کند نقش سوژه در فرایند حقیقت است. در فلسفه‌ی بدیو، سوژه موجودی از پیش تعیین‌شده نیست؛ بلکه در نتیجه‌ی وفاداری به یک واقعه شکل می‌گیرد. انسان در حالت عادی صرفا «حیوان انسانی» است که در چارچوب عادت‌ها و دانش موجود زندگی می‌کند. اما هنگامی که فردی وقوع یک واقعه را تشخیص دهد و تصمیم بگیرد پیامدهای آن را پیگیری کند، به سوژه‌ی یک رویه‌ی حقیقت (Truth Procedure) تبدیل می‌شود. این فرایند از طریق بررسی عناصر مختلف وضعیت و سنجش ارتباط آن‌ها با واقعه پیش می‌رود و به تدریج دنباله‌ای از حقیقت‌ها تولید می‌کند که می‌تواند ساختار واقعیت را دگرگون سازد. بدیو این فرایندهای حقیقت را در چهار حوزه‌ی بنیادین می‌بیند: علم، هنر، عشق و سیاست. هر یک از این حوزه‌ها می‌توانند صحنه‌ی ظهور واقعه‌ای باشند که نظمی تازه از معنا و حقیقت ایجاد می‌کند. در این معنا، فلسفه‌ی بدیو نوعی دفاع رادیکال از امکان تغییر واقعی در تاریخ است؛ تغییری که نه از اصلاحات تدریجی، بلکه از گسست‌های بنیادین سرچشمه می‌گیرد. در مجموع، کتاب پلوت راهنمایی روشن برای فهم یکی از دشوارترین نظام‌های فلسفی معاصر فراهم می‌کند. او نشان می‌دهد که پیوند میان ریاضیات و فلسفه در اندیشه‌ی بدیو صرفا یک استعاره نیست، بلکه تلاشی جدی برای توضیح این پرسش بنیادین است که چگونه حقیقت‌های نو در جهان پدید می‌آیند و چگونه سوژه‌های انسانی می‌توانند حاملان این نوآوری باشند.