کتاب شتابان زیستن

شتابان زیستن از آن دسته رمان‌های فرانسوی است که مرز میان زندگی‌نامه، سوگواری و ادبیات را از بین می‌برد. برژیت ژیرو در این کتاب، مرگ ناگهانی همسرش را نه با احساسات اغراق‌آمیز، بلکه با کالبدشکافی دقیقِ «اگرها» روایت می‌کند؛ زنجیره‌ای از تصمیم‌ها، اتفاقات و تصادف‌های کوچک که در نهایت به یک فاجعه ختم می‌شوند. قدرت اصلی کتاب در همین وسواس روایی و تکرار «اگر...»هاست؛ روایتی که هم‌زمان شخصی، فلسفی و دردناک باقی می‌ماند. 

این رمان برخلاف بسیاری از آثار معاصر فرانسه که به بازی‌های فرمی و زبان پیچیده وابسته‌اند، نثری ساده، خونسرد و بسیار کنترل‌شده دارد. از این نظر، فضای کتاب به آثار آنی ارنو نزدیک است؛ همان صداقت عریان و ثبت بی‌پیرایه خاطره. اما در ساختار ذهنی و بازی با سرنوشت و احتمال، بیشتر یادآور جهان پل استر و حتی رمان‌های اگزیستانسیالیستی فرانسه است؛ جایی که یک اتفاق کوچک می‌تواند تمام زندگی را تغییر دهد. برخی منتقدان نیز آن را ادامه سنت ادبی نویسندگانی مانند ژرژ پرک دانسته‌اند؛ نویسندگانی که تلاش می‌کردند با بازسازی جزئیات روزمره، معنای پنهان زندگی را کشف کنند. 

با وجود تحسین گسترده و دریافت جایزه معتبر گنکور، بعضی منتقدان معتقد بودند که کتاب بیش از حد در سوگواری شخصی و تکرار ذهنیِ حادثه باقی می‌ماند و به همین دلیل ممکن است برای همه خوانندگان به یک اندازه تأثیرگذار نباشد. با این حال، حتی منتقدان سخت‌گیر هم بر قدرت نثر، فضای ملانکولیک و صداقت عاطفی کتاب اتفاق نظر داشتند. 

«شتابان زیستن» در نهایت فقط روایت یک فقدان نیست؛ بلکه پرسشی عمیق درباره شانس، تقدیر و شکنندگی زندگی مدرن است؛ همان دغدغه‌ای که بخش مهمی از ادبیات معاصر فرانسه را شکل داده است.

منتقد: سپهر صادقی